Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε παράνομο τον αποκλεισμό κληρικών από τα διοικητικά συμβούλια βακουφίων, κάνοντας λόγο για παραβίαση θρησκευτικής ελευθερίας και ελευθερίας συνεταιρίζεσθαι
Ιστορική απόφαση εξέδωσε στις 26 Μαΐου 2026 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), δικαιώνοντας κληρικούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου και αμφισβητώντας μια διοικητική πρακτική που εφαρμοζόταν επί δεκαετίες εις βάρος της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Τουρκίας.
Η υπόθεση «Μαυράκης και άλλοι κατά Τουρκίας» θεωρείται ήδη ιδιαίτερης σημασίας για το μέλλον των Ρωμιών της Κωνσταντινούπολης, καθώς αγγίζει τον πυρήνα των θρησκευτικών και μειονοτικών δικαιωμάτων, σε μια περίοδο που επανέρχεται στο προσκήνιο και το ζήτημα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.
Ο αποκλεισμός των κληρικών από τα βακούφια
Η απόφαση αφορά τρεις προσφυγές κληρικών του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οι οποίοι είχαν εκλεγεί σε διοικητικά συμβούλια ελληνορθόδοξων βακουφίων και κοινοτικών ιδρυμάτων στην Τουρκία, αλλά αποκλείστηκαν από τις αρχές λόγω της ιερατικής τους ιδιότητας.
Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι ο αποκλεισμός αυτός παραβιάζει:
το άρθρο 9 της ΕΣΔΑ (θρησκευτική ελευθερία)
το άρθρο 11 (ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι)
Στο σκεπτικό του, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η συμμετοχή των μελών της κοινότητας στη διοίκηση των θρησκευτικών και κοινωφελών ιδρυμάτων αποτελεί βασικό στοιχείο για τη διατήρηση της ταυτότητας και της συνοχής της μειονότητας.
Απόρριψη της τουρκικής ερμηνείας
Κεντρικό σημείο της απόφασης αποτελεί η απόρριψη της επιχειρηματολογίας των τουρκικών αρχών, οι οποίες επικαλούνταν τη Συνθήκη της Λωζάννης και τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους.
Η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων υποστήριζε ότι οι κληρικοί δεν μπορούν να συμμετέχουν στη διοίκηση μειονοτικών ιδρυμάτων. Ωστόσο, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι δεν υπήρχε σαφής νομοθετική ή κανονιστική βάση που να στηρίζει τον αποκλεισμό, ούτε σχετική ερμηνεία από τα τουρκικά δικαστήρια.
Νομική διάσταση και χειρισμός της υπόθεσης
Καθοριστική υπήρξε η νομική επιχειρηματολογία των συνηγόρων των προσφευγόντων, οι οποίοι τόνισαν ότι η επίμαχη απαγόρευση δεν προβλεπόταν από καμία διάταξη δικαίου.
Η τουρκική πλευρά αντέτεινε ότι η πρακτική αυτή συνδέεται με τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους, ωστόσο το Δικαστήριο δεν την έκανε δεκτή.
Σημασία της απόφασης
Η απόφαση θεωρείται σημαντική, καθώς για πρώτη φορά το ΕΔΔΑ διαπιστώνει παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας σε βάρος μελών της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Τουρκίας στο συγκεκριμένο πλαίσιο των βακουφίων.
Μέχρι σήμερα, η νομολογία του Στρασβούργου αφορούσε κυρίως περιουσιακά ζητήματα εκκλησιών, σχολείων και κοινοτικών ιδρυμάτων, και λιγότερο τον πυρήνα της θρησκευτικής και οργανωτικής αυτοδιοίκησης της μειονότητας.
Το επόμενο στάδιο – Συμμόρφωση της Τουρκίας
Εφόσον η απόφαση καταστεί οριστική, η Τουρκία θα κληθεί να καταβάλει αποζημιώσεις και να λάβει μέτρα ώστε να μην επαναληφθούν παρόμοιοι αποκλεισμοί στο μέλλον.
Η απόφαση αναμένεται να επηρεάσει ευρύτερα τη λειτουργία των μειονοτικών βακουφίων και τη συμμετοχή κληρικών στα διοικητικά τους όργανα.
