Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας προβλέπει «ειδικό καθεστώς προστασίας» του Προέδρου κατά τη διάρκεια της θητείας του, αλλά και συγκεκριμένες εξαιρέσεις, ιδίως για εσχάτη προδοσία ή για αδικήματα ατιμωτικά ή ηθικής αισχρότητας, υπό αυστηρές διαδικαστικές προϋποθέσεις.
Με αφορμή τη συζήτηση που άνοιξε γύρω από το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς για το βιβλίο «Κράτος Μαφία» και τις αναφορές που αφορούν τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Αναστασιάδη, τίθεται στο προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου το ζήτημα της συνταγματικής ασυλίας του εκάστοτε Προέδρου της Δημοκρατίας
Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας προβλέπει «ειδικό καθεστώς προστασίας» του Προέδρου κατά τη διάρκεια της θητείας του, αλλά και συγκεκριμένες εξαιρέσεις, ιδίως για εσχάτη προδοσία ή για αδικήματα ατιμωτικά ή ηθικής αισχρότητας, υπό αυστηρές διαδικαστικές προϋποθέσεις.
Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται στο άρθρο 45 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας:
1. Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δεν υπόκειται εις οιανδήποτε ποινικήν δίωξιν διαρκούσης της θητείας αυτού, ειμή μόνον ως εν τω παρόντι άρθρω ορίζεται.
2. Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δύναται να διωχθή επί εσχάτη προδοσία. Την κατηγορίαν εισάγουσιν ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου ο γενικός εισαγγελεύς και ο βοηθός γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας, κατόπιν ψηφίσματος της Βουλής των Αντιπροσώπων εγκρινομένου διά μυστικής ψηφοφορίας και πλειοψηφίας τουλάχιστον των τριών τετάρτων του όλου αριθμού των βουλευτών ουδέν όμως τοιούτον ψήφισμα δύναται να εγκριθή και ουδέν σχετικόν θέμα περιλαμβάνεται εις την ημερησίαν διάταξιν ή συζητείται υπό της Βουλής των Αντιπροσώπων, εάν η πρότασις τοιούτου ψηφίσματος δεν υπογραφή τουλάχιστον υπό του ενός πέμπτου του όλου αριθμού των βουλευτών.
3. Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δύναται να διωχθή ποινικώς δι’ οιονδήποτε αδίκημα ατιμωτικόν ή ηθικής αισχρότητος κατόπιν αδείας του προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Την κατηγορίαν εισάγουσιν ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου ο γενικός εισαγγελεύς και ο βοηθός γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας.
4. (1) Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας από της ποινικής αυτού διώξεως κατ’ εφαρμογήν της δευτέρας ή της τρίτης παραγράφου του παρόντος άρθρου απέχει της ασκήσεως των καθηκόντων αυτού εφαρμοζομένων εν τοιαύτη περιπτώσει των διατάξεων της δευτέρας παραγράφου του άρθρου 36.
(2) Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δικάζεται επί οιαδήποτε τοιαύτη ποινική διώξει υπό του Ανωτάτου Δικαστηρίου επί τη καταδίκη του εκπίπτει του λειτουργήματος αυτού, επί δε τη αθωώσει του αναλαμβάνει εκ νέου την άσκησιν των καθηκόντων αυτού.
5. Τηρουμένων των διατάξεων της δευτέρας και της τρίτης παραγράφου του παρόντος άρθρου ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δεν διώκεται δι’ οιονδήποτε αδίκημα τελεσθέν υπ’ αυτού εν τη ασκήσει του λειτουργήματός του, πλην όμως δύναται να διωχθή μετά την λήξιν της θητείας αυτού δι’ οιονδήποτε έτερον αδίκημα τελεσθέν κατά την διάρκειαν αυτής.
6. Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δεν δύναται να εναχθή δι’ οιανδήποτε πράξιν ή παράλειψιν αυτού εν τη εκτελέσει του λειτουργήματός του ουδέν όμως των εν τη παρούση παραγράφω οριζομένων δύναται να ερμηνευθή ως αποστερούν καθ’ οιονδήποτε τρόπον οιονδήποτε πρόσωπον του δικαιώματος εναγωγής της Δημοκρατίας, ως ο νόμος προβλέπει.
Πάντως, οι νομικές απόψεις διίστανται ως προς την ερμηνεία του άρθρου 45 και, κυρίως, ως προς την έκταση της προστασίας που παρέχει το Σύνταγμα στον Πρόεδρο ή τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ιδίως σε σχέση με πράξεις που φέρονται να τελέστηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας του και με το κατά πόσο αυτές συνδέονται με την άσκηση του προεδρικού λειτουργήματος.
Η πολυπλοκότητα του ζητήματος, ωστόσο, θα μπορούσε πολιτικά να αντιμετωπιστεί εάν ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας θέσει εαυτόν στη διάθεση των αρμόδιων αρχών, ζητώντας πλήρη διερεύνηση των όσων του αποδίδονται.
Άλλωστε, ο ίδιος ο Νίκος Αναστασιάδης, στην γραπτή δήλωσή του με αφορμή το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς, ανέφερε ότι «τόσο για τους ισχυρισμούς του κ. Δρουσιώτη, όσο και για το ατεκμηρίωτο των κατηγοριών, απαντήσεις με στοιχεία θα δώσω σε συνέντευξη Τύπου τις επόμενες των ημερών». Παράλληλα, δήλωσε ότι «αρνούμαι κατηγορηματικά τα αποδιδόμενα αδικήματα και ζητώ την άμεση διερεύνηση από τις καθ’ ύλην αρμόδιες αρχές».
