Κάτω από τα καταγάλανα νερά της Κύπρου, εκεί όπου το φως αρχίζει να σβήνει και οι συνθήκες γίνονται σκληρές, υπάρχει ένας κόσμος εύθραυστος και σχεδόν άγνωστος στους πολλούς. Τα μεσοβαθιά κοράλλια, οι σπόγγοι και τα άλλα είδη που ζουν σε βάθη 50 έως 200 μέτρων αναπτύσσονται αργά, συχνά για δεκαετίες, και αποτελούν ένα οικοσύστημα ζωτικής σημασίας για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Κι όμως, ενώ εμείς βλέπουμε τη θάλασσα ως απέραντη και αθώα, αυτοί οι ζωντανοί οργανισμοί αντιμετωπίζουν την ανθρώπινη αμέλεια και την καταστροφή.
Τα κοράλια πεθαίνουν εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής
Οι πρόσφατες έρευνες δείχνουν εικόνες που σοκάρουν. Σπασμένα κοράλλια, νεκρά σφουγγάρια, απόβλητα, εργαλεία αλιείας που έχουν χαθεί και συνεχίζουν να αλιεύουν χωρίς έλεος (“ghost gear”), ιζήματα που θολώνουν το νερό και καταστρέφουν τον πυθμένα. Και όλα αυτά σε βάθη που νομίζαμε ότι ήταν ασφαλή, μακριά από τα μάτια και τις βάρκες μας. Η ανθρώπινη δραστηριότητα δεν σέβεται πια ούτε τους πιο κρυφούς θησαυρούς της θάλασσας.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό, είναι πολιτικό και κοινωνικό. Οι αρμόδιοι φορείς συνεχίζουν να μην εφαρμόζουν αποτελεσματικά μέτρα προστασίας. Οι περιοχές αυτές δεν έχουν επαρκή καθεστώς προστασίας, η αλιεία δεν ρυθμίζεται σωστά, και η περιβαλλοντική παρακολούθηση είναι περιορισμένη. Κανείς δεν φαίνεται να ανησυχεί για τα είδη που μπορεί να χαθούν για πάντα πριν προλάβουμε να τα γνωρίσουμε.
Και όπως συμβαίνει συχνά, η ευθύνη πέφτει στους πολίτες χωρίς φωνή. Οι επενδύσεις επικεντρώνονται στον τουρισμό και στην εκμετάλλευση της θάλασσας για βραχυπρόθεσμα οφέλη, ενώ η προστασία του οικοσυστήματος αντιμετωπίζεται σαν κόστος που μπορεί να αποφευχθεί. Αποτέλεσμα; Οι θάλασσες μας φτωχαίνουν, οι οικολογικοί τους θησαυροί καταστρέφονται, και εμείς δεν παίρνουμε κανένα μάθημα από τις συνέπειες.
Αυτό που χρειάζεται είναι ξεκάθαρο: καθεστώς προστασίας που να περιλαμβάνει και τα μεσοβαθιά οικοσυστήματα, αυστηρή ρύθμιση της αλιείας, παρακολούθηση των απορριμμάτων και των εργαλείων αλιείας, περιορισμούς στη βυθοκόρηση και στα έργα που θολώνουν τα νερά, καθώς και ευαισθητοποίηση του κοινού για τη σημασία αυτών των σπάνιων οικοσυστημάτων. Μόνο έτσι μπορούμε να ελπίζουμε ότι τα μεσοβαθιά κοράλλια και οι σπόγγοι θα συνεχίσουν να υπάρχουν, όχι ως μουσειακά εκθέματα, αλλά ως ζωντανά και υγιή οικοσυστήματα που στηρίζουν τη θαλάσσια ζωή γύρω μας.
Η σιωπηλή καταστροφή κάτω από την επιφάνεια είναι μια προειδοποίηση: αν δεν αναλάβουμε δράση τώρα, σύντομα τα βάθη της θάλασσας δεν θα έχουν τίποτα πια να κρύψουν. Και τότε θα μείνουμε μόνοι με τις δικές μας παραλείψεις, να κοιτάζουμε τη θάλασσα και να αναρωτιόμαστε τι θα μπορούσαμε να σώσουμε αν είχαμε νοιαστεί εγκαίρως.
