Μια νέα έρευνα προκαλεί προβληματισμό σχετικά με το φαινόμενο που αποκαλείται «ειρωνεία της αυτοματοποίησης»
Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να μας απαλλάξει από τις βαρετές εργασίες. Εκείνη θα τις εκτελεί αυτόματα, εμείς θα ασχολούμαστε μόνο με τα συναρπαστικά. Ωστόσο, αυτό το δώρο έρχεται με ένα τίμημα, κάτι που δεν μας συμφέρει καθόλου να καταβάλουμε.
Πριν από μερικές μέρες δημοσιεύθηκε μια μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου Κάρνεγκι Μέλον και της Microsoft, το συμπέρασμα της οποίας είναι σαφές: οι εφαρμογές παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (GenAI) αποφέρουν σημαντικά οφέλη στους εργαζομένους, αλλά η συστηματική χρήση τους υπονομεύει την κριτική τους σκέψη. Οι 319 συμμετέχοντες στην έρευνα αξιοποίησαν τα εργαλεία της ΤΝ (το ChatGPT, το Gemini κ.ά.) σε πολλές ρουτίνες τους, βλέποντας παράλληλα την ικανότητά τους στην επίλυση προβλημάτων να φθίνει.
Όσο περισσότερο εμπιστεύονταν οι εργαζόμενοι τα εργαλεία της ΤΝ, τόσο λιγότερο προσπαθούσαν να σκεφτούν κριτικά, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να κρίνουν σωστά τα παραδοτέα της ΤΝ. Το ότι η αυτοματοποίηση μειώνει την κριτική μας ικανότητα δεν είναι βεβαίως κάτι καινούργιο. Έχουμε δει ξανά το έργο, απλώς τώρα αλλάζει η κλίμακα των προσβεβλημένων. Δυνητικά, επηρεάζεται η κριτική ικανότητα του συνόλου των χρηστών της.
Οι ερευνητές επισημαίνουν το φαινόμενο που έχει γίνει γνωστό και ως «ειρωνεία της αυτοματοποίησης», γράφοντας: «Μια βασική έκφανσή της είναι ότι, μηχανοποιώντας τις εργασίες ρουτίνας και αφήνοντας τον χειρισμό των εξαιρέσεων στον άνθρωπο, στερείς από τον χρήστη τις ευκαιρίες να εξασκεί την κρίση του και να την ενδυναμώνει, αφήνοντάς τον έτσι ατροφικό και απροετοίμαστο όταν προκύπτουν οι εξαιρέσεις».
Αυτό συμβαίνει με τους πιλότους των αεροπλάνων. Η υπερεξάρτησή τους από τα συστήματα αυτόματης πλοήγησης οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις όταν χρειαστεί να ενεργήσουν επειγόντως. Όταν έχεις συνηθίσει στον αυτόματο πιλότο, ένα έκτακτο περιστατικό σε αποσυντονίζει τόσο που δεν ξέρεις τι να κάνεις. Εναποθέτοντας τις αποφάσεις σου στη μηχανή, κερδίζεις χρόνο, αλλά χάνεις το μυαλό σου. Αφήνεις την κρίση σου να ατροφήσει κι όταν τη χρειάζεσαι περισσότερο από ποτέ, πολύ απλά δεν την έχεις.
Το ενδιαφέρον, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, είναι ότι όσοι έχουν εμπιστοσύνη στις δικές τους ικανότητες τείνουν να καταβάλλουν περισσότερη διανοητική προσπάθεια και να μην αφήνουν ανεξέλεγκτα τα αποτελέσματα της ΤΝ. Οπότε υπάρχει ελπίδα. Επειδή όμως είναι βέβαιο ότι όσο οι μηχανές θα γίνονται πιο έξυπνες, τόσο θα φτωχαίνει η ανθρώπινη σκέψη, θα πρέπει να ξεκινήσουμε παίρνοντας μια αναγκαία απόσταση από τη μηχανή. Αφήνοντας, για παράδειγμα, στην άκρη το κινητό μας.
