Ο ποιητής Τ.Σ. Έλιοτ μάλλον έκανε λάθος: ο πιο σκληρός μήνας δεν είναι ο Απρίλιος αλλά ο Ιανουάριος.
Στο βόρειο ημισφαίριο, οι πρώτες μέρες του νέου έτους συνδέονται με αύξηση των αυτοκτονιών, ενώ το σκοτάδι και το κρύο επιβαρύνουν τη διάθεση, ιδιαίτερα για όσους υποφέρουν από εποχική κατάθλιψη.
Οι ηλικιωμένοι δηλώνουν συχνότερα ότι νιώθουν μοναξιά τον χειμώνα. Σε αυτό το κλίμα προστίθενται και οι ευγενικές παροτρύνσεις διαφόρων καλοθελητών να κάνουμε «dry January», αποχή δηλαδή από το αλκοόλ για έναν μήνα.
Γιατί πίνουμε λιγότερο κρασί
Όμως δεν απορρίπτουν το κρασί μόνο όσοι είναι ευαισθητοποιημένοι σε θέματα υγείας. Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες, η κατανάλωση αλκοόλ μειώνεται συνολικά: από το 2013 ως το 2023 έπεσε στα περισσότερα κράτη του ΟΟΣΑ. Το κρασί, ωστόσο, πλήττεται δυσανάλογα, και οι αιτίες φανερώνουν βαθύτερες κοινωνικές αλλαγές.
Σε ένα μικρό οικογενειακό οινοποιείο στη Χιλή, το Alyan, οι επισκέπτες περιηγούνται ανάμεσα σε βαρέλια που έχουν μετατραπεί σε μπαρ. Σύμφωνα με τον ιδιοκτήτη, Αντρές Πέρες, μετά το τρίτο ποτήρι οι άγνωστοι αρχίζουν να ανοίγονται· μετά το έκτο «μιλούν όλοι την ίδια γλώσσα». Η γευσιγνωσία κρασιού είναι πρωτίστως κοινωνικό γεγονός, αλλά ο Πέρες προειδοποιεί: η βιομηχανία κρασιού βρίσκεται σε κρίση. Το 2024, η παγκόσμια παραγωγή έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1961, λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων.
Ωστόσο, τα προβλήματα δεν οφείλονται μόνο στο κλίμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο μεγαλύτερος παραγωγός και καταναλωτής κρασιού, σχεδιάζει την εκρίζωση αμπελώνων για να περιορίσει την υπερπροσφορά.
Κρασί: Το πρόβλημα της ζήτησης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η ζήτηση: ολοένα περισσότεροι καταναλωτές γυρίζουν την πλάτη τους στο κρασί. Κατά τον Πέρες, αυτό δεν σχετίζεται με την ποιότητα αλλά με τη διάρρηξη του κοινωνικού ιστού που στήριζε τη δυτική καθημερινότητα.
Το αλκοόλ λειτουργεί διαχρονικά ως κοινωνικό «λιπαντικό». Η μπίρα κυριαρχεί στα μεγάλα πάρτι, ενώ συνδέεται συχνότερα με υπερβολική κατανάλωση. Το κρασί έχει διαφορετικό ρόλο: συνοδεύει το φαγητό και πίνεται αργά, κυρίως σε δείπνα με φίλους, ιδιαίτερα από γυναίκες. Από την αρχαιότητα είχε συμβολική αξία· στον 20ό αιώνα έγινε το ποτό της ανερχόμενης μεσαίας τάξης.
Αυτές οι συνήθειες όμως υποχωρούν. Οι Γάλλοι πίνουν σήμερα περίπου τη μισή ποσότητα απ’ ό,τι τη δεκαετία του 1970. Στις ΗΠΑ και τον Καναδά η κατανάλωση επίσης μειώνεται. Στη Βρετανία, από το 2000 η κατά κεφαλήν κατανάλωση κρασιού έχει πέσει κατά 14%, ενώ στην Κίνα, που την προηγούμενη δεκαετία αποτέλεσε σημαντικό κινητήρα ανάπτυξης, η αγορά έχει συρρικνωθεί.
Η πτώση δεν εξηγείται μόνο από τις ανησυχίες για την υγεία ή από τις συνήθειες της γενιάς Z, που προτιμάει την ποιότητα και τους νεωτερισμούς, όπως το σάκε ή οι craft μπίρες (και δεν συνηθίζει τις μεγάλες οικογενειακές και φιλικές συγκεντρώσεις για φαγητό που τραβάνε σε μάκρος, όπου παραδοσιακά έρεε το κρασί). Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι πωλήσεις μπίρας και αποσταγμάτων αυξάνονται, ενώ το κρασί είναι η μόνη μεγάλη κατηγορία που υποχωρεί, σε όλα τα επίπεδα τιμών.
Η βαθύτερη αιτία φαίνεται να είναι κοινωνική. Περισσότεροι άνθρωποι ζουν και τρώνε μόνοι. Το ποσοστό των μονοπρόσωπων νοικοκυριών αναμένεται να αυξηθεί παγκοσμίως στο 35% έως το 2050. Στις ΗΠΑ, το 2023, σχεδόν ένας στους τέσσερις ενήλικες έτρωγε όλα τα γεύματά του μόνος. Η μοναξιά αυξάνεται και τα κοινά γεύματα μειώνονται, με υπολογίσιμες συνέπειες στην ευτυχία και την υγεία.
Έρευνες δείχνουν ότι η μοναξιά δεν οδηγεί απαραίτητα σε περισσότερο αλκοόλ· αντιθέτως, οι άνθρωποι πίνουν πιο πολύ τις ημέρες που νιώθουν καλά. Για τους περισσότερους, το αλκοόλ είναι κοινωνική απόλαυση. Και αυτό ακριβώς είναι που λείπει.
Ορισμένοι οινοπαραγωγοί προσπαθούν να αναβιώσουν την κοινωνικότητα, παρατείνοντας τις γευσιγνωσίες ώστε οι επισκέπτες να συνδεθούν μεταξύ τους. Άλλοι προσαρμόζονται, επενδύοντας σε ατομικές συσκευασίες κρασιού, μια αγορά που αναπτύσσεται ταχύτατα. Το ερώτημα που αιωρείται είναι αν η πτώση του κρασιού σηματοδοτεί απλώς αλλαγή γούστων ή κάτι βαθύτερο: έναν κόσμο πιο μοναχικό, με λιγότερες συλλογικές εμπειρίες.
Με στοιχεία από τον Economist
