Tιμάται σήμερα 19 Μαΐου η Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, μια από τις πιο τραγικές σελίδες του Ελληνισμού της Ανατολής.
Η ημερομηνία συνδέεται με την αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα, στις 19 Μαΐου 1919, γεγονός που σηματοδότησε τη δεύτερη και πιο σκληρή φάση των διωγμών κατά των Ελλήνων του Πόντου. Μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες Πόντιοι είχαν χάσει τη ζωή τους, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για περισσότερους από 200.000 νεκρούς, ενώ άλλες ιστορικές προσεγγίσεις ανεβάζουν τον αριθμό στις 350.000.
Ο Μάιος αποτελεί μήνα μνήμης για τον Ελληνισμό της Ανατολής, από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία μέχρι την Ιωνία, την Καππαδοκία, τη Βιθυνία και την Ανατολική Θράκη. Η 19η Μαΐου καθιερώθηκε ως ημέρα τιμής και υπενθύμισης των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν εις βάρος των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στο πλαίσιο της πολιτικής εκτοπίσεων, σφαγών και αφανισμού.
Στην Κύπρο, η φετινή επέτειος αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς σήμερα, Τρίτη 19 Μαΐου 2026, πραγματοποιούνται στο Παραλίμνι τα αποκαλυπτήρια του Εθνικού Μνημείου της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Στην τελετή θα παραστεί ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, ο οποίος θα εκφωνήσει την κεντρική ομιλία.
Το μνημείο έχει τοποθετηθεί στη νέα Πλατεία Αγίας Βαρβάρας, στη Λεωφόρο Πρωταρά, στην είσοδο του Παραλιμνίου, σε μικρή απόσταση από το οδόφραγμα της Δερύνειας. Η θέση του προσδίδει στο έργο επιπλέον ιστορικό και εθνικό βάρος, καθώς βρίσκεται κοντά στον χώρο όπου έχασαν τη ζωή τους οι Τάσος Ισαάκ και Σολωμός Σολωμού.
Η ιδέα για την κατασκευή του μνημείου ανήκει στο Σωματείο Δράσης «Νίκος Καπετανίδης», ενώ τη δημιουργία του ανέλαβε ο γλύπτης Γιώργος Κικώτης στη Θεσσαλονίκη. Το έργο φιλοτεχνήθηκε με στόχο να αποτυπώνει το δράμα των Ελλήνων του Πόντου και να λειτουργεί ως σημείο μνήμης, διεκδίκησης και ενημέρωσης για τις επόμενες γενιές.
Η ανέγερση του μνημείου εντάσσεται σε ευρύτερο πλαίσιο δράσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας για τη στήριξη της διεθνούς αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Στις δράσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, υποτροφίες σε πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού, η θεσμοθέτηση της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης στις σχολικές μονάδες και η παραχώρηση κρατικού χώρου στον ποντιακό ελληνισμό για τη δημιουργία δομής μελέτης και ενημέρωσης.
Τις προηγούμενες μέρες σε κλίμα συγκίνησης πραγματοποιήθηκε στην Κάτω Πάφο το Θρησκευτικό Μνημόσυνο για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, στον Ιερό Ναό Αγίων Αναργύρων, χοροστατούντος του Επισκόπου Αρσινόης Παγκρατίου. Παρέστησαν εκπρόσωποι της Πολιτείας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και πολίτες, τιμώντας τη μνήμη των θυμάτων του Ποντιακού Ελληνισμού. Ακολούθησε ομιλία του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφος, καθηγητή Παντελή Σκλιά, ο οποίος υπογράμμισε τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης και της προάσπισης της ιστορικής αλήθειας.
