Σημαντικές αδυναμίες στη λειτουργία των φορολογικών ελέγχων ΦΠΑ, καθυστερήσεις στη διερεύνηση υποθέσεων και περιπτώσεις που ενδέχεται να έχουν οδηγήσει σε απώλεια δημοσίων εσόδων, καταγράφει η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Τμήμα Φορολογίας σχετικά με τους φορολογικούς ελέγχους ΦΠΑ.
Σύμφωνα με την έκθεση, η νεοσύστατη Παγκύπρια Μονάδα Ελέγχων (ΠΜΕ) ΦΠΑ παρουσίασε ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα κατά το 2024. Από τους 175 ελέγχους που διενήργησε, οι 112 κατέληξαν σε βεβαίωση φόρου ύψους περίπου €10 εκατ., ποσό που αντιστοιχεί στο 33% του συνολικού ΦΠΑ που βεβαιώθηκε παγκύπρια από 3.609 ελέγχους. Παρότι οι έλεγχοι της ΠΜΕ αντιπροσώπευαν μόλις το 5% του συνολικού αριθμού ελέγχων, απέδωσαν το ένα τρίτο των συνολικών βεβαιώσεων ΦΠΑ.
Ωστόσο, η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι η επιλογή των υποθέσεων που ελέγχθηκαν από την ΠΜΕ επικεντρώθηκε κυρίως στον κατασκευαστικό τομέα και στις συμβουλευτικές υπηρεσίες, χωρίς να τεκμηριώνεται επαρκώς η διαδικασία επιλογής. Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι η μονάδα δεν διαθέτει ετήσιο πρόγραμμα ελέγχων και επιβαρύνεται με πρόσθετα καθήκοντα που δυσχεραίνουν το έργο της.
Υπόθεση χρυσού με επιστροφές ΦΠΑ €38 εκατ.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε εταιρεία που δραστηριοποιείται στην αγορά και πώληση χρυσού. Η Ελεγκτική Υπηρεσία εκφράζει σοβαρές αμφιβολίες για τον φορολογικό χειρισμό των πωλήσεων επενδυτικού και εξαγνισμένου χρυσού, σημειώνοντας ότι υπάρχουν αντικρουόμενες ερμηνείες από το ίδιο το Τμήμα Φορολογίας σχετικά με την επιβολή ή μη ΦΠΑ.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι δεν πραγματοποιήθηκε επιτόπιος έλεγχος στην εταιρεία τα τελευταία δέκα χρόνια, παρά το γεγονός ότι καταβλήθηκαν επιστροφές ΦΠΑ ύψους €38 εκατ., γεγονός που, σύμφωνα με την έκθεση, δημιουργεί ανησυχίες για πιθανή εσφαλμένη εφαρμογή της νομοθεσίας.
Περιπτώσεις χωρίς ουσιαστικό έλεγχο
Η έκθεση καταγράφει επίσης περίπτωση φυσικού προσώπου που δραστηριοποιείται στον τομέα των ξυλουργικών εργασιών και των ειδών κηδείας, για το οποίο υπήρχαν σοβαρές ενδείξεις μη συμμόρφωσης τόσο στη φορολογία εισοδήματος όσο και στο ΦΠΑ. Παρά ταύτα, δεν φαίνεται να διενεργήθηκε ουσιαστικός φορολογικός έλεγχος, ενώ δεν υπήρχε καν φυσικός φάκελος στο Τμήμα Φορολογίας. Ειδική-Έκθεση-ΕΕ-ΕΥ-19_2026.pdf
Σε άλλη περίπτωση, εταιρεία συμβουλευτικών υπηρεσιών έλαβε επιστροφές ΦΠΑ περίπου €696.000 μετά από τέσσερα αιτήματα διόρθωσης δηλώσεων, ενώ ταυτόχρονα παρουσίαζε φορολογικές ζημιές ύψους €31,2 εκατ. το 2022. Οι έλεγχοι περιορίστηκαν σε γραφειακό επίπεδο, χωρίς επιτόπιες επαληθεύσεις.
Καθυστερήσεις με πιθανό κόστος εκατομμυρίων
Η Ελεγκτική Υπηρεσία εντόπισε και περιπτώσεις όπου οι φορολογικοί έλεγχοι ξεκίνησαν σχεδόν μία δεκαετία μετά την εγγραφή εταιρειών στο μητρώο ΦΠΑ.
Σε μία περίπτωση, εταιρεία που δραστηριοποιείται στον χρηματοοικονομικό τομέα ελέγχθηκε ουσιαστικά περίπου δέκα χρόνια μετά την έναρξη δραστηριότητάς της, παρά αιτήματα επιστροφής ΦΠΑ ύψους περίπου €500.000. Η έκθεση σημειώνει ότι δεν ελέγχθηκαν διεκδικήσεις φόρου εισροών σχεδόν €300 εκατ. που αφορούσαν ενδοκοινοτικές συναλλαγές.
Σε άλλη υπόθεση, καθυστερημένος έλεγχος αποκάλυψε αδήλωτες ενδοκοινοτικές αποκτήσεις ύψους €188.002 και επιβολή φόρου €35.720, ενώ λόγω παρέλευσης του χρονικού ορίου των έξι ετών ενδέχεται να χάθηκε η δυνατότητα διεκδίκησης φόρου περίπου €315.000. Επιπλέον, η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει ότι δεν διερευνήθηκε η ευθύνη του λογιστή, ο οποίος υπέβαλλε επί χρόνια μηδενικές δηλώσεις ΦΠΑ χωρίς επαρκή τεκμηρίωση.
Σκάφη αναψυχής και πιθανή καταχρηστική αξιοποίηση νομοθεσίας
Η έκθεση εξετάζει ακόμη υπόθεση εταιρείας διαχείρισης σκαφών αναψυχής, η οποία εισήγαγε δύο σκάφη αξιοποιώντας το καθεστώς προσωρινής εισαγωγής που επιτρέπει μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ. Παρότι τα σκάφη παρέμειναν στην Κύπρο για πολύ μεγαλύτερο διάστημα από το επιτρεπόμενο και το ένα ξεπέρασε τα δύο χρόνια παραμονής, δεν φαίνεται να λήφθηκαν διορθωτικά μέτρα από το Τμήμα Φορολογίας. Η Ελεγκτική Υπηρεσία κάνει λόγο για ενδείξεις καταχρηστικής αξιοποίησης της νομοθεσίας και πιθανό κίνδυνο απώλειας δημοσίων εσόδων.
Ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου τονίζει στον πρόλογό του ότι η αποτελεσματική είσπραξη φόρων δεν αφορά μόνο τα δημόσια έσοδα, αλλά και τη διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης των φορολογουμένων και της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι ενδείξεις φορολογικού κινδύνου θα πρέπει να ενεργοποιούν άμεσα τα αντανακλαστικά της διοίκησης, ώστε να αντιμετωπίζονται έγκαιρα φαινόμενα φοροδιαφυγής.
