Αλληλογραφία, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, αποκαλύπτει πως ο πάπας Πίος XII είχε λάβει λεπτομερή ενημέρωση, από έναν έμπιστο Γερμανό Ιησουίτη, ότι χιλιάδες Εβραίοι και Πολωνοί δολοφονούνταν καθημερινά από τους Γερμανούς ναζί, σε θαλάμους αερίων.
Στις επιστολές, που υπονομεύουν το επιχείρημα του Βατικανού ότι αδυνατούσε να επαληθεύσει τις θηριώδεις των ναζί, αναφερόταν πως καθημερινά έπεφταν θύματα 6.000 άτομα.
Οι επιστολές ήρθαν στο φως αυτό στο Σαββατοκύριακο από την ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera και είναι πιθανό να τροφοδοτήσουν, περαιτέρω, τη συζήτηση σχετικά με την κληρονομία του πάπα Πίου και την – αδιέξοδη, όπως διαφαίνεται – εκστρατεία για αγιοποίησή του.
Οι ιστορικοί είναι εδώ και καιρό διχασμένοι σχετικά με την ιστορία του Πίου, με τους υποστηρικτές του να επιμένουν ότι χρησιμοποίησε αθόρυβη διπλωματία για να σώσει τις ζωές Εβραίων, ενώ οι επικριτές του καταγγέλλουν ότι παρέμεινε σιωπηλός καθώς μαίνονταν το Ολοκαύτωμα.
Η Corriere αναδημοσίευσε μια επιστολή με ημερομηνία 14 Δεκεμβρίου 1942 στην οποία ο Γερμανός Ιησουίτης Λόθαρ Κένιγκ γράφει στον γραμματέα του Πίου. Το εν λόγω γράμμα περιλαμβάνεται και σε επικείμενο βιβλίο από τον Τζιοβάνι Κόκο, ερευνητή και αρχειοφύλακα στα αποστολικά αρχεία του Βατικανού.
Ο αιδεσιμότατος έγραφε στον γραμματέα του πάπα, Ρόμπερτ Λίμπερ, σε προσωπικό ύφος και τον χαρακτήριζε «φίλο». Ανέφερε πως οι ναζί σκότωναν καθημερινά έως και 6.000 Εβραίους και Πολωνούς από τη Ράβα Ρούσκα, μια πόλη της προπολεμικής Πολωνίας που σήμερα βρίσκεται στην Ουκρανία, και τους μετέφεραν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπέλζεκ.
Στο στρατόπεδο εκτελέστηκαν συνολικά 500.000 Εβραίοι, σύμφωνα με το μνημείο που έχει στηθεί το 2004 και υπενθυμίζει τις ναζιστικές θηριωδίες. Στον ιστότοπο του μνημείου αναφέρεται πως χιλιάδες άτομα είχαν εκτελεστεί στην πόλη, ενώ 2.000-5.000 είχαν μεταφερθεί στο Μπέλζεκ.
Η ημερομηνία της επιστολής του Κένιγκ είναι σημαντική, διότι υποδηλώνει πως υπήρχε έγκυρη ενημέρωση τις ημέρες μετά την εκκένωση της πόλης, αλλά και τις επισκέψεις διαφόρων απεσταλμένων ξένων κυβερνήσεων στο Βατικανό, που είχαν, επίσης, πληροφορήσει για τους θανάτους έως και ενός εκατομμυρίου Εβραίων – μέχρι εκείνη τη στιγμή – στην Πολωνία.
Παρότι δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, πιστεύεται ότι ο πάπας είχε δει την επιστολή.
Σύμφωνα με το βιβλίο «The Pope at War» του βραβευμένου με Πούλιτζερ ανθρωπολόγου Ντέιβιντ Κέρτζερ, κορυφαίος αξιωματούχος του Βατικανού είχε ισχυριστεί πως ο πάπας Πίος δεν μπορούσε να πάρει θέση σχετικά με τις μαζικές δολοφονίες, καθώς δεν ήταν δυνατή η επαλήθευση των πληροφοριών.
«Η σημασία αυτού του εγγράφου έγκειται στο εξής: ο Πίος ΧΙΙ λάμβανε, από τη γερμανική καθολική εκκλησία, ακριβείς και λεπτομερείς ειδήσεις για τα εγκλήματα που διαπράττονταν κατά των Εβραίων» σημείωσε ο Κόκο.
Ωστόσο, ο συγγραφέας επεσήμανε πως ο Κένιγκ, φοβούμενος για τη ζωή του, είχε ζητήσει από την Αγία Έδρα να μην δημοσιοποιήσει αυτά που αποκάλυπτε.
