Καθώς αεροπορικές εταιρείες καθηλώνουν αεροσκάφη στο έδαφος και αξιωματούχοι καλούν τους πολίτες να περιορίσουν τις μετακινήσεις τους, η προσπάθεια της Ευρώπης να αποτρέψει ελλείψεις καυσίμων λόγω του πολέμου με το Ιράν προσκρούει σε ένα απρόσμενο πρόβλημα: κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πόσα αποθέματα καυσίμων διαθέτει πραγματικά η ήπειρος.
Η κινητοποίηση αυτή έρχεται την ώρα που ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει το ενεργειακό κόστος της Ευρώπης και απειλεί να διακόψει τις προμήθειες που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε την Τετάρτη ότι η σύγκρουση κοστίζει στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδόν 500 εκατομμύρια ευρώ ημερησίως σε αυξημένες ενεργειακές δαπάνες. Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει ζητήσει από τους συνεργάτες του να προετοιμαστούν για ένα παρατεταμένο αποκλεισμό του Ιράν, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
«Στην Ευρώπη έχουμε εικόνα και δεσμεύσεις για τον Μάιο και τον Ιούνιο… όμως το τι θα συμβεί μετά είναι δύσκολο να προβλεφθεί», δήλωσε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου DHL, Tobias Meyer, σε ενημερωτική συνάντηση με δημοσιογράφους. «Υπάρχουν στρατηγικά αποθέματα, αλλά δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσο έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί».
Οι ευρωπαϊκές αρχές δεν βρίσκονται εντελώς στο σκοτάδι. Τα στοιχεία για τα κρατικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι γενικά διαφανή και επικαιροποιημένα, ενώ εθνικοί αξιωματούχοι πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις ανταλλαγής πληροφοριών. Κατά διαστήματα, και οι ίδιες οι εταιρείες παρέχουν εθελοντικά στοιχεία για τα δικά τους αποθέματα.
Πέρα όμως από αυτά, οι αρμόδιοι που θέλουν να γνωρίζουν πότε μπορεί να αρχίσουν να στερεύουν οι στρόφιγγες έχουν ελάχιστα δεδομένα στη διάθεσή τους – ένα σοβαρό κενό που ενδέχεται να τους αφήσει ανίκανους να εντοπίσουν έγκαιρα ελλείψεις ή να τους αναγκάσει να λάβουν έκτακτες αποφάσεις βασισμένες σε ελλιπή στοιχεία.
Σε σύνοδο υψηλού επιπέδου τον περασμένο μήνα, υπουργοί από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία επισήμαναν αυτά τα κενά γνώσης, ζητώντας από την ΕΕ να συντονίσει ένα πιο άμεσο σύστημα παρακολούθησης και ανάλυσης, ιδιαίτερα όσον αφορά τα διυλισμένα καύσιμα, σύμφωνα με πρακτικά που είδε το POLITICO.
Μάλιστα, ο εκπρόσωπος της Ελλάδας πρότεινε στην Κομισιόν να δημιουργηθεί ακόμη και κανάλι επικοινωνίας μέσω WhatsApp ή Signal μεταξύ των κρατών-μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ώστε να υπάρχει ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών.
Τι γίνεται με τα αεροπορικά καύσιμα
Η εικόνα είναι ακόμη πιο θολή όταν πρόκειται για διυλισμένα καύσιμα, όπως το diesel και τα αεροπορικά καύσιμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται κυρίως στα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Eurostat και στις συναντήσεις συντονισμού με τα κράτη-μέλη για να εκτιμήσει τα επίπεδα προσφοράς.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των αποθεμάτων βρίσκεται «κρυμμένο» σε διάσπαρτες εμπορικές αποθήκες σε διαφορετικούς κλάδους, ενώ οι επιχειρήσεις διστάζουν να αποκαλύψουν ευαίσθητα επιχειρηματικά στοιχεία, τα οποία δεν υποχρεούνται νομικά να κοινοποιούν.
Ακόμη και τα δεδομένα που παρέχει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) – ο οποίος συντόνισε την ιστορική απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου τον περασμένο μήνα – είναι αναγκαστικά περιορισμένα για τον ίδιο λόγο, όπως ανέφερε αξιωματούχος της Κομισιόν.
«Σε έναν ιδανικό κόσμο, θα είχαμε πρόσβαση σε πλήρη και ακριβή πληροφόρηση», πρόσθεσε ο ίδιος. «Στο τέλος όμως, η εικόνα που έχουμε είναι τόσο καλή όσο και οι πληροφορίες που μας δίνονται. Και έχω ακούσει συναδέλφους να εκφράζουν την ίδια ανησυχία – ελπίζουμε ότι έχουμε τα σωστά δεδομένα».
Από την έναρξη του πολέμου, οι υπουργοί Ενέργειας έχουν καλέσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει την ικανότητα της Ένωσης να εκτιμά τα αποθέματα που υπάρχουν σε όλη την ήπειρο: σε υπόγειες εγκαταστάσεις, σειρές δεξαμενών σε μεγάλα λιμάνια, τεράστια τάνκερ που επιπλέουν στις ευρωπαϊκές ακτές, καθώς και αποθήκες σε αεροδρόμια και κατά μήκος βασικών αγωγών.
Η ίδια η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει αυτό το «πληροφοριακό κενό», παρουσιάζοντας νωρίτερα αυτόν τον μήνα σχέδια για τη δημιουργία ενός «Παρατηρητηρίου Καυσίμων», το οποίο θα «παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα επίπεδα αποθεμάτων καυσίμων μεταφορών στην ΕΕ» – κάτι αντίστοιχο με τη σαφώς πιο ολοκληρωμένη Υπηρεσία Ενεργειακής Πληροφόρησης των ΗΠΑ (EIA).
«Θα θέλαμε φυσικά να έχουμε μια καλύτερη εικόνα για την κατάσταση των καυσίμων σε όλη την ΕΕ», δήλωσε η εκπρόσωπος της Επιτροπής, Anna-Kaisa Itkonen στο POLITICO. «Εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά είναι ακόμη νωρίς για να πούμε πώς ακριβώς θα λειτουργήσει».
Το φυσικό αέριο είναι το πιο εύκολο να παρακολουθηθεί, αν και όχι τέλεια. Κανόνες που θεσπίστηκαν μετά τις ελλείψεις λόγω της πλήρους εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 υποχρεώνουν τις χώρες της ΕΕ να γεμίζουν τις αποθήκες τους στο 90% της χωρητικότητάς τους πριν από τον χειμώνα κάθε έτους. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ έχει πολύ καλύτερη εικόνα για τα επίπεδα φυσικού αερίου – αν και εξακολουθεί να έχει περιορισμένη ορατότητα στις εκροές, εισροές και το διασυνοριακό εμπόριο.
Τι έχει συμβεί από τότε; Είναι «πολύ δύσκολο να υπάρχει μια επικαιροποιημένη συνολική εικόνα», δήλωσε δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος ευρωπαϊκού υπουργείου Ενέργειας. «Γνωρίζουμε τι θα έπρεπε να υπάρχει σε αποθέματα. Αλλά τι υπάρχει ανά πάσα στιγμή είναι κάτι που δεν μπορούμε πραγματικά να γνωρίζουμε».
Ακόμη πιο δύσκολη είναι η παρακολούθηση των διυλισμένων προϊόντων όπως το ντίζελ, η βενζίνη και τα καύσιμα αεροσκαφών. «Οι ιδιωτικές εταιρείες δεν ήθελαν να μοιραστούν πληροφορίες», δήλωσε ωμά τρίτος ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος ενέργειας.
Ωστόσο, παρά τα σοβαρά κενά δεδομένων, είναι «πολύ νωρίς για να πούμε» αν η Επιτροπή θα θεσπίσει κανόνες που θα υποχρεώνουν τις χώρες να την ενημερώνουν συστηματικά, δήλωσε ο ίδιος αξιωματούχος της Επιτροπής που αναφέρθηκε παραπάνω.
Με πληροφορίες από Politico
