Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να ψηφίσει σήμερα στο Στρασβούργο την έκθεση προόδου για την Τουρκία – Δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος στην ενταξιακή πορεία
Οι ευρωβουλευτές προωθούν την επιλογή επιβολής κυρώσεων λόγω φερόμενων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ παράλληλα αναφέρονται στις υποχρεώσεις της Τουρκίας έναντι της Κύπρου και στις εντάσεις για τις θαλάσσιες διαφορές, ενόψει της σημερινής ψηφοφορίας στο Στρασβούργο.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να ψηφίσει σήμερα στο Στρασβούργο την έκθεση προόδου για την Τουρκία, η οποία περιλαμβάνει έκκληση προς την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, να εξετάσει την επιβολή στοχευμένων κυρώσεων στον Τούρκο υπουργό Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ, λόγω φερόμενων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικοποίησης της δικαιοσύνης.
Η τελική εκδοχή του σχεδίου έκθεσης περιλαμβάνει επίσης αναφορές στις υποχρεώσεις της Τουρκίας έναντι της Κύπρου και στην ειρηνευτική διαδικασία.
Η πρόταση για κυρώσεις αποτελεί μέρος ευρύτερου ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που απαντά στην αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025 σχετικά με την Τουρκία ως υποψήφια προς ένταξη χώρα.
Πάγωμα περιουσιακών στοιχείων
Η παράγραφος 21 του σχεδίου έκθεσης καλεί την Κάλας, «ενόψει της σοβαρής δημοκρατικής οπισθοδρόμησης» στην Τουρκία, «να εξετάσει περιοριστικά μέτρα στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Καθεστώτος Κυρώσεων της ΕΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του παγώματος περιουσιακών στοιχείων εντός της ΕΕ, κατά Τούρκων αξιωματούχων που ευθύνονται για σοβαρές και εκ προθέσεως παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών».
Η έκθεση προσθέτει ότι στα πρόσωπα αυτά περιλαμβάνονται «οι αξιωματούχοι που αναλαμβάνουν τον ρόλο επιτρόπου και όσοι τους διορίζουν, ή όσοι αποτελούν βασικούς παράγοντες του κατασταλτικού μηχανισμού του κράτους, όπως ο πρώην Γενικός Εισαγγελέας Κωνσταντινούπολης Ακίν Γκιουρλέκ».
Το σχέδιο έκθεσης αναφέρει ακόμη ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «αγανακτεί με την πρόσφατη προαγωγή του στη θέση του υπουργού Δικαιοσύνης, γεγονός που υποδηλώνει ότι σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του λειτουργούσε ως πολιτικός παράγοντας ακολουθώντας πολιτική ατζέντα».
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα Turkish Minute, ο Σλοβένος ευρωβουλευτής Βλαντιμίρ Πρέμπιλιτς, σκιώδης εισηγητής που συμμετείχε στη σύνταξη της έκθεσης, δήλωσε ότι ο Γκιουρλέκ επιλέχθηκε επειδή πολλοί ευρωβουλευτές τον θεωρούν κεντρικό πρόσωπο σε πολιτικά υποκινούμενες διώξεις στην Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων κατά δήμων που διοικούνται από την αντιπολίτευση.
Ο Γκιουρλέκ διορίστηκε υπουργός Δικαιοσύνης τον Φεβρουάριο του 2026 από τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Προηγουμένως ήταν Γενικός Εισαγγελέας Κωνσταντινούπολης. Σύμφωνα με το Turkish Minute, η υπηρεσία του χειρίστηκε σημαντικές υποθέσεις, όπως εκείνη εναντίον του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος βρίσκεται στη φυλακή από τον Μάρτιο του 2025 εν αναμονή δίκης για κατηγορίες διαφθοράς, καθώς και υποθέσεις που αφορούν μέλη του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP).
Το ψήφισμα δεν είναι δεσμευτικό και συνεπώς δεν οδηγεί αυτομάτως σε κυρώσεις. Οι τελικές αποφάσεις ανήκουν στα κράτη-μέλη μέσω του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Υποχρεώσεις προς Κύπρο, Ελλάδα και ΕΕ
Η έκθεση αντικατοπτρίζει επίσης τις ευρύτερες εντάσεις στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τις ανησυχίες για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τη χρήση μυστικών μαρτύρων και πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις που επηρεάζουν την αντιπολίτευση. Παράλληλα, καταγράφει τις υποχρεώσεις της Τουρκίας έναντι της Κύπρου, της Ελλάδας και της ΕΕ.
Παρότι η συνεργασία συνεχίζεται σε ορισμένους τομείς, ιδιαίτερα στη μετανάστευση και την ασφάλεια, ο κ. Πρέμπιλιτς δήλωσε ότι οι συνομιλίες για την απελευθέρωση των θεωρήσεων εισόδου και την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ-Τουρκίας εξαρτώνται από τη βελτίωση των δημοκρατικών προτύπων και του κράτους δικαίου.
Η απάντηση Γκιουρλέκ
Ο Γκιουρλέκ απέρριψε τις κατηγορίες, χαρακτηρίζοντας το σχέδιο έκθεσης προϊόν ιδεολογικής προκατάληψης.
Όπως ανέφερε η Hurriyet Daily News, ο Τούρκος υπουργός Δικαιοσύνης δήλωσε:
«Η διαστρέβλωση εν εξελίξει δικαστικών διαδικασιών, η διεξαγωγή πολιτικών εκστρατειών με βάση υποθέσεις που ακόμη εκκρεμούν ενώπιον της δικαιοσύνης και η διατύπωση αβάσιμων κατηγοριών κατά της τουρκικής δικαιοσύνης και εμού προσωπικά μπορούν να εξηγηθούν μόνο ως ιδεολογική προκατάληψη».
Πρόσθεσε επίσης:
«Κανείς δεν πρέπει να τρέφει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να θέσει την τουρκική δικαιοσύνη υπό πίεση ή κηδεμονία».
Αντιδράσεις από το κυβερνών κόμμα
Σύμφωνα με τη Daily Sabah, ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), Ομέρ Τσελίκ, χαρακτήρισε «πολιτική ντροπή» τις δηλώσεις του Πρέμπιλιτς, λέγοντας ότι μιλά «σαν αποικιακός επίτροπος».
Ο Τσελίκ υποστήριξε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα έπρεπε πρώτα να αποκαταστήσει τη δική του εικόνα σε βασικά ανθρωπιστικά ζητήματα, όπως «η αποτυχία να βρεθεί στη σωστή πλευρά της ιστορίας όσον αφορά τη Γάζα», πριν εμπλακεί σε πολιτικά μεροληπτικές παρεμβάσεις.
«Η Τουρκία κάνει μεγάλα βήματα προς τα πίσω»
Ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Τουρκία και βασικός συντάκτης της έκθεσης, ο Ισπανός ευρωβουλευτής Νάτσο Σάντσεθ Αμόρ, δήλωσε ότι δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος στην ενταξιακή πορεία της χώρας.
«Υπάρχει πλήρης έλλειψη πολιτικής βούλησης για μεταρρυθμίσεις, παρά τη ρητορική της κυβέρνησης ότι “ο δρόμος μας οδηγεί στην Ευρώπη”. Τίποτα ουσιαστικό δεν συνέβη. Το μόνο που συνέβη είναι μια συνεχής οπισθοδρόμηση σε κάθε πτυχή των δημοκρατικών προτύπων», ανέφερε.
Πρόσθεσε ότι οι εξελίξεις γύρω από τον Ιμάμογλου και το CHP συνιστούν «ένα πολύ μεγάλο βήμα προς τα πίσω» για τη δημοκρατία στην Τουρκία.
Οι σχέσεις καλής γειτονίας και η Κύπρος
Ο Αμόρ τόνισε ότι οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες πρέπει να διατηρούν σχέσεις καλής γειτονίας και να ευθυγραμμίζουν τις αξίες, τις αρχές και την εξωτερική τους πολιτική με την ΕΕ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η έκθεση επικρίνει την Τουρκία για ενέργειες που αντιβαίνουν στην έννοια των σχέσεων καλής γειτονίας, όπως το μνημόνιο με τη Λιβύη, οι παραβιάσεις των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και της Ελλάδας, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», οι υπερπτήσεις και οι επεκτάσεις θαλάσσιων πάρκων.
Ο Ισπανός ευρωβουλευτής υποστήριξε ότι η αποτυχία προόδου στην ενταξιακή διαδικασία δεν αποκλείει στενότερη συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας στους τομείς ασφάλειας και άμυνας.
Ωστόσο, πρόσθεσε:
«Η Κύπρος αποτελεί ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα για εμάς και, για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, πρέπει να απαλλαγείτε από τους ρωσικούς πυραύλους S-400 και να ευθυγραμμιστείτε με την εξωτερική μας πολιτική».
Αποχή δύο Κύπριων ευρωβουλευτών
Σύμφωνα με το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΚΥΠΕ), οι Κύπριοι ευρωβουλευτές Λουκάς Φουρλάς (ΔΗΣΥ – ΕΛΚ) και Γιώργος Γεωργίου (ΑΚΕΛ – Ομάδα της Αριστεράς) προτίθενται να τηρήσουν αποχή στην ψηφοφορία για την έκθεση.
Ο Φουρλάς δήλωσε ότι, παρά το γεγονός πως η έκθεση είναι «πολύ καλύτερη από προηγούμενες», διαφωνεί με τις συνεχείς αναφορές που παρουσιάζουν την Τουρκία ως στρατηγικό εταίρο της ΕΕ. Παράλληλα, σημείωσε ότι η έκθεση καλεί την Τουρκία να σεβαστεί τις αποφάσεις για τους αγνοουμένους της Κύπρου, καταδικάζει τη λύση δύο κρατών και καταγγέλλει τις παραβιάσεις στη νεκρή ζώνη.
Από την πλευρά του, ο Γεωργίου ανέφερε ότι η έκθεση καταγράφει παραβιάσεις του κράτους δικαίου στην Τουρκία, τις παρεμβάσεις στη Συρία, τη στήριξη προς τη Χαμάς και τις προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο εις βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου.
Ωστόσο, εξήγησε ότι η αποχή οφείλεται και στο γεγονός ότι η έκθεση χαρακτηρίζει την Τουρκία σημαντικό στρατηγικό εταίρο, λόγω του δεύτερου μεγαλύτερου στρατού στο ΝΑΤΟ και της γεωπολιτικής της θέσης.
