Οι καταστροφικές πυρκαγιές των τελευταίων ετών, σε συνδυασμό με τις ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες, τις παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, έχουν αλλάξει τα δεδομένα και στην Κύπρο. Η αντιμετώπιση των δασικών και αγροτικών πυρκαγιών δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στην καταστολή, αλλά απαιτεί έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό πρόληψης, άμεσης επέμβασης και αποτελεσματικού συντονισμού.
Πέρσι, η μεγάλη πυρκαγιά στην ορεινή Λεμεσό κόστισε τη ζωή σε δύο ανθρώπους, ενώ κατέκαυσε περίπου 130 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές σε δασικές και γεωργικές εκτάσεις. Περισσότερα από 500 κτήρια υπέστησαν ζημιές, εκκενώθηκαν 16 κοινότητες, ενώ εκατοντάδες εκτάρια καλλιεργειών και εκατοντάδες ζώα χάθηκαν.
Έναν χρόνο μετά, το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον η χώρα είναι καλύτερα προετοιμασμένη για τη φετινή αντιπυρική περίοδο. Ο Εθνικός Συντονιστής Πολιτικής Προστασίας, Νίκος Λογγίνος, εμφανίζεται αισιόδοξος ότι η επιχειρησιακή εικόνα της χώρας έχει ενισχυθεί σημαντικά, επισημαίνοντας ωστόσο ότι καμία χώρα δεν μπορεί να θεωρείται απολύτως ασφαλής απέναντι στις ολοένα πιο ακραίες πυρκαγιές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.
Τα εναέρια μέσα παραμένουν 13, αλλά αλλάζει η φιλοσοφία
Σε αντίθεση με όσα αρκετοί ανέμεναν, ο αριθμός των εναέριων πυροσβεστικών μέσων παραμένει ο ίδιος με πέρσι. Συγκεκριμένα, η Κύπρος έχει στη φαρέτρα της 13 εναέρια μέσα. Η ουσιαστική αλλαγή αφορά την ιδιοκτησία μέρους του στόλου, καθώς για πρώτη φορά, ένα από τα αεροσκάφη ανήκει πλέον στην Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ μέχρι το τέλος του έτους αναμένεται να παραδοθούν ακόμη δύο, με αποτέλεσμα η χώρα να διαθέτει συνολικά τρία ιδιόκτητα πυροσβεστικά αεροσκάφη. Αυτό σημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια θα μειωθεί αντίστοιχα η ανάγκη ενοικίασης εναέριων μέσων.
Βεβαίως, ο αριθμός των αεροσκαφών από μόνος του δεν αποτελεί το βασικό κριτήριο επιτυχίας. Όπως εξήγησε στη «Σ» ο Νίκος Λογγίνος, οι πραγματικοί παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη μιας φωτιάς είναι η σχετική υγρασία, η θερμοκρασία και κυρίως ο άνεμος, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη μορφολογία εδάφους, όπως οι ορεινές περιοχές της Λεμεσού, όπου δημιουργείται το λεγόμενο «chimney effect», επιταχύνοντας την εξάπλωση της φωτιάς.
Η μεγάλη διαφορά του 2026 βρίσκεται στο έδαφος
Η σημαντικότερη διαφοροποίηση σε σχέση με πέρσι αφορά τις επίγειες δυνάμεις και κυρίως τον χρόνο πρώτης επέμβασης.
Για πρώτη φορά έχουν τοποθετηθεί δώδεκα καδενοφόρα οχήματα σε στρατηγικά σημεία της Λευκωσίας, της Λεμεσού, της Πάφου και της Λάρνακας.
Πρόκειται για βαρέα μηχανήματα που μπορούν να κινηθούν σε δύσβατες περιοχές, τις οποίες τα συμβατικά πυροσβεστικά οχήματα αδυνατούν να προσεγγίσουν. Με τη δημιουργία αντιπυρικών λωρίδων και τη ρίψη χώματος πάνω στις φλόγες μπορούν να περιορίσουν αποτελεσματικά την εξάπλωση μιας πυρκαγιάς πριν αυτή λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Ο Αρχιπύραρχος αποκαλύπτει ότι ήδη το νέο σύστημα απέδωσε καρπούς, αφού σε πρόσφατη πυρκαγιά στη Λεμεσό καδενοφόρο έφθασε πρώτο στο σημείο και κατάφερε να περιορίσει τη φωτιά πριν ακόμη αφιχθεί το πρώτο πυροσβεστικό όχημα.
Όσον αφορά το οικονομικό κομμάτι, η λειτουργία τους για τον Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο θα κοστίσει περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ.
Περισσότερο προσωπικό και ενισχυμένες περιπολίες
Παράλληλα, η Πυροσβεστική Υπηρεσία προχώρησε στην πρόσληψη ακόμη 60 εργατών πυρόσβεσης, οι οποίοι στελεχώνουν τους σταθμούς υπαίθρου.
Η ενίσχυση αυτή επιτρέπει πλέον σε αρκετούς σταθμούς να διαθέτουν δύο πυροσβεστικά οχήματα αντί ενός κατά τη διάρκεια της ημέρας, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τόσο τις προληπτικές περιπολίες όσο και τη δυνατότητα ταυτόχρονης ανταπόκρισης σε περισσότερα από ένα περιστατικά.
Ταυτόχρονα, από την 1η Ιουλίου πέντε σταθμοί υπαίθρου λειτουργούν πλέον σε 24ωρη βάση, αντί να κλείνουν το απόγευμα όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα.
Τρία εκατομμύρια ευρώ στις κοινότητες
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται φέτος στην πρόληψη. Όπως ανέφερε ο Αρχιπύραρχος, το Υπουργείο Εσωτερικών έχει διαθέσει τρία εκατομμύρια ευρώ στις κοινότητες, προκειμένου να πραγματοποιηθούν καθαρισμοί οικοπέδων, δημιουργία αντιπυρικών λωρίδων και απομάκρυνση ξερής βλάστησης γύρω από κατοικημένες περιοχές.
Για πρώτη φορά, όπως αποκαλύπτει ο κ. Λογγίνος, ειδικές ομάδες της Πυροσβεστικής επισκέφθηκαν από τον Μάρτιο όλες τις κοινότητες της Κύπρου, κατέγραψαν τις ανάγκες κάθε περιοχής και παρέδωσαν συγκεκριμένες οδηγίες στους κοινοτάρχες, οι οποίοι υπέγραψαν σχετικό σχέδιο ενεργειών.
Σήμερα πραγματοποιούνται επιτόπιοι έλεγχοι, σε συνεργασία με τις Επαρχιακές Διοικήσεις, ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσον τα μέτρα εφαρμόζονται στην πράξη. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, περίπου το 65% έως 70% των κοινοτήτων έχουν ήδη υλοποιήσει τις υποδείξεις της Πυροσβεστικής, ενώ οι υπόλοιπες καθυστερούν κυρίως λόγω έλλειψης διαθέσιμων συνεργείων και μηχανημάτων.
Τεχνολογία στην πρώτη γραμμή της μάχης
Εκτός από την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και των επίγειων μέσων, σημαντικές επενδύσεις έχουν γίνει και στον τομέα της τεχνολογίας, με στόχο τον ταχύτερο εντοπισμό και τη διαχείριση των πυρκαγιών.
Σήμερα η Πυροσβεστική Υπηρεσία παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο μεγάλο μέρος της υπαίθρου μέσω συστήματος καμερών που έχουν εγκατασταθεί στις επαρχίες Λάρνακας, Λεμεσού και Πάφου, περιοχές στις οποίες καταγράφεται διαχρονικά ο μεγαλύτερος αριθμός πυρκαγιών.
Οι εικόνες καταλήγουν στο νέο Κέντρο Επιχειρήσεων της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, μια επένδυση ύψους περίπου επτά εκατομμυρίων ευρώ, που χρηματοδοτήθηκε μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων και λειτουργεί σε εικοσιτετράωρη βάση.
Το επιχειρησιακό κέντρο δεν περιορίζεται μόνο στην παρακολούθηση των δασικών πυρκαγιών. Αξιοποιείται σε κάθε σοβαρό συμβάν, είτε πρόκειται για μεγάλη βιομηχανική πυρκαγιά είτε για σοβαρό τροχαίο δυστύχημα, παρέχοντας στους συντονιστές ζωντανή εικόνα από το πεδίο μέσω drones που χειρίζονται ειδικά εκπαιδευμένες ομάδες της Πυροσβεστικής. Με τον τρόπο αυτό, οι επικεφαλής μπορούν να αξιολογούν σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη της κατάστασης και να κατευθύνουν αποτελεσματικότερα τις επίγειες και εναέριες δυνάμεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στην πυροπροστασία
Η επόμενη σημαντική αναβάθμιση αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του έτους. Η Πυροσβεστική έχει ήδη προχωρήσει στην κατακύρωση προσφοράς για την εγκατάσταση 13 ηλεκτροοπτικών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στις βιομηχανικές περιοχές, τα οποία θα μπορούν να ανιχνεύουν ακόμη και μικρές εστίες καπνού.
Το σύστημα θα ενεργοποιεί αυτόματα συναγερμό μόλις εντοπίσει καπνό ή φωτιά ακόμη και σε έκταση περίπου ενός τετραγωνικού μέτρου, επιτρέποντας την άμεση κινητοποίηση των πυροσβεστικών δυνάμεων. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι κατά την επόμενη αντιπυρική περίοδο η ίδια τεχνολογία θα επεκταθεί και στην ύπαιθρο και τα δάση, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες έγκαιρης ανίχνευσης πυρκαγιών.
Στόχος η μείωση του χρόνου ανταπόκρισης
Παρά τη σημαντική ενίσχυση που έχει ήδη υλοποιηθεί, ο Αρχιπύραρχος θεωρεί ότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια βελτίωσης. Όπως αποκαλύπτει, έχει ήδη ολοκληρωθεί μελέτη, η οποία προβλέπει τη μόνιμη 24ωρη λειτουργία όλων των σταθμών υπαίθρου, αλλά και τη δημιουργία ακόμη 14 νέων σταθμών σε ολόκληρη την Κύπρο.
Βασικός στόχος είναι να μειωθούν ακόμη περισσότερο οι αποστάσεις που καλούνται να διανύσουν τα πυροσβεστικά οχήματα μέχρι να φθάσουν στο σημείο εκδήλωσης μιας πυρκαγιάς.
Η σχετική πρόταση βρίσκεται ήδη ενώπιον του Υπουργείου Δικαιοσύνης, με τον σχεδιασμό να προβλέπει σταδιακή υλοποίηση, ώστε η χώρα να αποκτήσει τα επόμενα χρόνια ακόμη μεγαλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Μάχη και με τις παράνομες χωματερές
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καλείται ν’ αντιμετωπίσει η Πολιτεία είναι οι εκατοντάδες παράνομοι σκυβαλότοποι, οι οποίοι κάθε καλοκαίρι μετατρέπονται σε εστίες υψηλού κινδύνου.
Σύμφωνα με τον κ. Λογγίνο, οι ομάδες της Πυροσβεστικής κατέγραψαν περίπου 250 τέτοιους χώρους σε όλη την Κύπρο, πολλοί από τους οποίους βρίσκονται σε ιδιωτικές εκτάσεις.
Σε συνεργασία με το Υπουργείο Γεωργίας, τα Δημόσια Έργα, την Ένωση Δήμων και την Ένωση Κοινοτήτων έχει ήδη δρομολογηθεί πρόγραμμα καθαρισμού τους, ενώ στη συνέχεια προβλέπεται η εγκατάσταση καμερών παρακολούθησης, ώστε να εντοπίζονται όσοι απορρίπτουν παράνομα απορρίμματα και να επιβάλλονται κυρώσεις.
Στόχος είναι ν’ αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα που επί χρόνια λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνου κατά τη θερινή περίοδο.
Οι εθελοντές ως πολλαπλασιαστής ισχύος
Καθοριστικό ρόλο στον επιχειρησιακό σχεδιασμό διαδραματίζουν πλέον και οι εθελοντικές ομάδες.
Περίπου 400 εθελοντές έχουν ήδη εκπαιδευτεί από την Πυροσβεστική Υπηρεσία, διαθέτουν υπηρεσιακές ταυτότητες και τα οχήματά τους εξοπλίζονται με φάρους, σειρήνες και ειδική σήμανση, ώστε να μπορούν να επιχειρούν με ασφάλεια δίπλα στις επαγγελματικές δυνάμεις.
Παράλληλα, η Πυροσβεστική προχωρεί στην προμήθεια στολών ευρωπαϊκών προδιαγραφών για όλους τους εθελοντές των κοινοτήτων, ενώ συνεχίζεται και η διάθεση μικρών πυροσβεστικών οχημάτων προς τις τοπικές Αρχές, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν μια πυρκαγιά στα πρώτα κρίσιμα λεπτά μέχρι να φθάσουν οι επαγγελματικές δυνάμεις.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα
Παρά την ενίσχυση του εξοπλισμού και των υποδομών, ο μεγαλύτερος αντίπαλος εξακολουθεί να είναι η ανθρώπινη αμέλεια. Μόνο από την 1η Ιουνίου μέχρι σήμερα, η Πυροσβεστική Υπηρεσία κλήθηκε να αντιμετωπίσει περίπου 1.250 πυρκαγιές σε αστικές και αγροτικές περιοχές.
Πρόκειται για έναν εξαιρετικά υψηλό αριθμό, ο οποίος, σύμφωνα με τον Αρχιπύραρχο, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε απρόσεκτες ανθρώπινες ενέργειες. Ρίψη αναμμένων τσιγάρων από διερχόμενα οχήματα, χρήση ηλεκτρικών εργαλείων σε περιοχές με ξηρή βλάστηση, γεωργικές εργασίες χωρίς τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας και άλλες παρόμοιες πρακτικές εξακολουθούν να προκαλούν δεκάδες περιστατικά κάθε καλοκαίρι, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι υπεύθυνοι καταγγέλλονται στην Αστυνομία.
Η αλλαγή κουλτούρας αρχίζει από τα σχολεία
Με στόχο τη μακροπρόθεσμη πρόληψη, η Πυροσβεστική επενδύει πλέον και στην εκπαίδευση των παιδιών. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας έχουν ήδη εκπαιδευτεί και οι δάσκαλοι σε θέματα πυρασφάλειας, ώστε να μεταφέρουν τις γνώσεις αυτές στις σχολικές αίθουσες.
Οι πρώτες δράσεις έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, ενώ από τον Σεπτέμβριο προγραμματίζεται η συστηματική εφαρμογή του προγράμματος σε σχολεία σε όλη την Κύπρο. Σύμφωνα με τον Νίκο Λογγίνο, η φιλοσοφία είναι ξεκάθαρη, καθώς η αλλαγή της νοοτροπίας δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με πρόστιμα και καταγγελίες, αλλά μέσα από τη διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας πρόληψης από τις μικρές ηλικίες.
Πιο έτοιμη, αλλά όχι άτρωτη
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η Κύπρος εισέρχεται στη φετινή αντιπυρική περίοδο με περισσότερα «όπλα» στη διάθεσή της σε σχέση με πέρσι. Η ενίσχυση των επίγειων δυνάμεων, η αξιοποίηση της τεχνολογίας, η στενότερη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών, η ενεργοποίηση των κοινοτήτων και των εθελοντών, καθώς και η έμφαση στην πρόληψη συνθέτουν ένα σαφώς πιο ολοκληρωμένο επιχειρησιακό μοντέλο.
Ο ίδιος ο Εθνικός Συντονιστής Πολιτικής Προστασίας, ωστόσο, αποφεύγει τους πανηγυρισμούς. Όπως επισημαίνει, καμία υπηρεσία δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα εκδηλωθεί μια μεγάλη καταστροφική πυρκαγιά. Όπως είπε, εκείνο που μπορεί να κάνει είναι να μειώσει όσο το δυνατόν περισσότερο τις πιθανότητες εκδήλωσής της και εφόσον αυτή ξεσπάσει, να την εντοπίσει και να την αντιμετωπίσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα.
Η τελική επιτυχία, καταλήγει, δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τα εναέρια μέσα, τα νέα μηχανήματα ή την τεχνολογία, αλλά και από τη στάση των ίδιων των πολιτών. Γιατί, όπως δείχνουν τα στοιχεία της ίδιας της Πυροσβεστικής, οι περισσότερες πυρκαγιές εξακολουθούν να ξεκινούν από ανθρώπινο χέρι.
