Ρύπανση στους εσωτερικούς χώρους: Ο “αόρατος” κίνδυνος για τους πνεύμονες

— Πόσο επηρεάζει η ποιότητα του αέρα στις πόλεις την υγεία των πνευμόνων μας και ποια είναι τα πιο συχνά προβλήματα που βλέπετε στους ασθενείς;
Η ποιότητα του αέρα στις πόλεις δεν είναι απλώς μια ένδειξη σε μια εφαρμογή μετεωρολογικών συνθηκών, αλλά ένας από τους πλέον κρίσιμους και συχνά «αόρατους» παράγοντες που διαμορφώνουν μακροπρόθεσμα την ευεξία της αναπνευστικής μας υγείας. Οι πιο σημαντικές πηγές ρύπανσης εσωτερικών χώρων θεωρούνται τα συστήματα καύσης, τα δομικά και κατασκευαστικά υλικά, τα είδη οικιακής χρήσης, καθώς και το κάπνισμα. Οι κυριότεροι ρύποι που συναντώνται στον αέρα εσωτερικού χώρου είναι τα αιωρούμενα σωματίδια, οι πτητικές οργανικές ενώσεις, η φορμαλδεΰδη, το διοξείδιο του αζώτου, το μονοξείδιο και το διοξείδιο του άνθρακα, οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, το ραδόνιο, ο μόλυβδος και οι βιολογικοί ρύποι. Σύμφωνα με τις επιστημονικές έρευνες, η καταγραφή του Δείκτη της Ποιότητας Αέρα (Air Quality Index – AQI) αποτελεί ένα τυποποιημένο αριθμητικό μέτρο το οποίο μετρά τα επίπεδα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, συμβάλλοντας σημαντικά στην κατανόηση των επιπτώσεων τόσο στους πνεύμονες όσο και γενικότερα στον ανθρώπινο οργανισμό. Πιο ειδικά, βασίζεται στην καθημερινή μέτρηση των βασικότερων ρύπων και με τη χρήση μιας διαβαθμιζόμενης κλίμακας χρωμάτων υποδεικνύεται με συστηματικό τρόπο πόσο ασφαλής είναι ο αέρας που αναπνέουμε.

Για να διατηρούμε τον εσωτερικό αέρα «καθαρό» πρέπει πρώτα να εξασφαλίζεται ο συχνός και τακτικός αερισμός του χώρου, ειδικότερα ο διαμπερής αερισμός, ανοίγοντας τα παράθυρα για αρκετά λεπτά έτσι ώστε να ανανεώνεται ο αέρας.

— Τι μπορεί να προκαλέσουν οι ρύποι μέσα στο σπίτι;
Η έκθεση σε ενδοοικιακούς ρύπους μπορεί να προκαλέσει τοπική φλεγμονή στους αεραγωγούς, καθώς τα μικροσκοπικά αιωρούμενα σωματίδια και αέρια όπως το διοξείδιο του αζώτου και το όζον εισχωρούν βαθιά στους βρόγχους. Συμπτώματα όπως βήχας, ερεθισμός μύτης και οφθαλμών, δυσφορία στο στήθος, αυξημένη απόχρεμψη, καθώς και τάση για νόσηση από λοιμώξεις του αναπνευστικού καταγράφονται ολοένα και πιο συχνά κυρίως στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Αυτό συχνά οδηγεί σε επιδείνωση των ήδη διαγνωσμένων αναπνευστικών παθήσεων όπως το βρογχικό άσθμα και η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) με συχνότερες και βαρύτερες παροξύνσεις. Κατά συνέπεια, οι ασθενείς χρήζουν συστηματικότερης και ενισχυμένης φαρμακευτικής αγωγής, ενώ υπάρχει η πιθανότητα εισαγωγής ακόμα και στο νοσοκομείο ή στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Επιπρόσθετα, δεν είναι λίγα τα δεδομένα τα οποία συσχετίζουν τα αυξημένα επίπεδα ρύπων με την εμφάνιση νεοπλασιών, με κύριο εκπρόσωπο τον καρκίνο του πνεύμονα.

— Τι πρέπει να προσέχουμε σχετικά με τον αέρα που αναπνέουμε μέσα στο σπίτι ή στο γραφείο; Υπάρχουν απλές πρακτικές για να βελτιώσουμε την ποιότητά του;
Είναι παραπλανητικό να νομίζουμε ότι επειδή είμαστε «μέσα» είμαστε και προστατευμένοι από τη ρύπανση. Στην πραγματικότητα, σε κάποιες περιπτώσεις ο αέρας στους κλειστούς χώρους μπορεί να είναι έως και πέντε φορές πιο επιβαρυμένος από το εξωτερικό περιβάλλον, ένα φαινόμενο πολυπαραγοντικό, καθώς οι επιπτώσεις συνδέονται με τις συγκεντρώσεις των ρύπων, την ένταση και την περιοδικότητα της έκθεσης σε αυτούς. Για να διατηρούμε τον εσωτερικό αέρα «καθαρό» πρέπει πρώτα να εξασφαλίζεται ο συχνός και τακτικός αερισμός του χώρου, ειδικότερα ο διαμπερής αερισμός, ανοίγοντας τα παράθυρα για αρκετά λεπτά έτσι ώστε να ανανεώνεται ο αέρας. Επίσης, η απομάκρυνση της σκόνης του κάδου της ηλεκτρικής σκούπας πρέπει να γίνεται ορθά και σχολαστικά, γιατί δύναται να περιέχει γύρη, τρίχες ζώων, ακόμη και ακάρεα. Ισχυρή σύσταση γίνεται και για την επιμελή χρήση των απορρυπαντικών και των απολυμαντικών σύμφωνα με τις οδηγίες των κατασκευαστών και για το καθάρισμα των επιφανειών με υγρό βαμβακερό πανί. Τα τελευταία έτη, αξιόλογους συμμάχους στην καταπολέμηση της ενδοοικιακής ρύπανσης αποτελούν η σωστή και περιοδική συντήρηση των κλιματιστικών και ο σχολαστικός καθαρισμός των φίλτρων, τα οποία μειώνουν και τα υψηλά επίπεδα υγρασίας που είναι ικανά να δημιουργήσουν ιδανικές συνθήκες εμφάνισης μούχλας. Σε κάθε περίπτωση, το κάπνισμα, τα τζάκια ή οι σόμπες που ανάβουν υπό ακατάλληλες συνθήκες, το άναμμα συγκεκριμένων τύπων κεριών ή αρωματικών σε κλειστούς χώρους επιβαρύνει σε μεγάλα ποσοστά την ποιότητα του αέρα. Τέλος, η παρουσία λίγων φυτών εσωτερικού χώρου μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ατμόσφαιρας και να κάνει τον χώρο πιο ευχάριστο και υγιεινό.

— Μετά την εμπειρία της πανδημίας του Covid-19 έχει αλλάξει κάτι στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε ή προλαμβάνουμε τις αναπνευστικές λοιμώξεις;
Η πανδημία, αν και ιδιαίτερα επώδυνη και καθηλωτική, επιτάχυνε την κατανόηση του μηχανισμού δράσης των παθογόνων και έκανε γνωστούς τους τρόπους διαχείρισης των αναπνευστικών λοιμώξεων σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο. Πρωτίστως, υπάρχει πλέον ταχύτατη, έγκυρη και τεκμηριωμένη ενημέρωση μέσω ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών, επομένως μπορούμε πλέον να γνωρίζουμε στον μέγιστο βαθμό τη σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης προστασίας της κοινότητας. Για πρώτη φορά, έννοιες όπως η σωστή υγιεινή των χεριών, οι κανόνες αναπνευστικής υγιεινής, ο καλός αερισμός των χώρων, η αποφυγή στενής επαφής με πάσχοντα, η δυνατότητα αυτοδιάγνωσης μέσω self-tests, η εφαρμογή συστημάτων ανίχνευσης νέων μεταλλάξεων και ιών (genomic surveillance), ακόμα και η δυνατότητα τηλεργασίας ή τηλεκπαίδευσης, θεωρούνται πλέον η νέα σύγχρονη πραγματικότητα. Πολύ γρήγορα κατέστη απόλυτα κατανοητό ότι η έγκαιρη αναγνώριση και διάγνωση των αναπνευστικών λοιμώξεων συνδράμει αναμφίβολα στην ταχύτερη και καλύτερη αντιμετώπισή τους, στη μείωση της διασποράς τους στον γενικό πληθυσμό και στην εξοικονόμηση ανθρώπινων και υλικών πόρων προς όφελος της δημόσιας υγείας.

— Ποια είναι τα πιο συχνά συμπτώματα που δείχνουν ότι κάποιος πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφθεί πνευμονολόγο;
Ο βήχας που διαρκεί συνήθως περισσότερο από τρεις εβδομάδες, η απόχρεμψη πτυέλων με ρυπαρή χροιά, η δύσπνοια ή το λαχάνιασμα ακόμη και αν η προσπάθεια που έχει καταβληθεί είναι μικρή, καθώς και ο θωρακικός πόνος ή το αίσθημα βάρους στο στήθος. Επίσης, ο συριγμός ή το σφύριγμα στην αναπνοή μπορεί να σχετίζεται με νόσους όπως το βρογχικό άσθμα ή η ΧΑΠ. Άλλα ανησυχητικά κλινικά σημεία είναι η κόπωση, η αδυναμία, η ανορεξία, καθώς και η παρουσία πρόσμιξης αίματος στα πτύελα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ανάλογα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται και με σοβαρότερες παθήσεις, όπως ο καρκίνος του πνεύμονα.

— Πόσο σημαντική είναι η πρόληψη (άσκηση, διακοπή καπνίσματος, καθαρός αέρας) για την καλή λειτουργία των πνευμόνων μας;
Η πρόληψη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της αναπνευστικής ευεξίας και στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης αναπνευστικών παθήσεων. Το ίδιο σημαντική είναι και η τακτική άσκηση, η οποία αυξάνει την αντοχή του αναπνευστικού συστήματος και ενισχύει θεαματικά την καρδιοαναπνευστική υγεία, μειώνοντας την αρτηριακή πίεση, την κακή χοληστερίνη και τον καρδιακό ρυθμό ηρεμίας. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες που προκαλούν ΧΑΠ και καρκίνο του πνεύμονα, οπότε η διακοπή του έχει τόσο άμεσα όσο και μακροπρόθεσμα οφέλη. Οι καπνιστές έχουν τη δυνατότητα, μέσω εξατομικευμένης παροχής υπηρεσιών από τα Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος, να απεξαρτηθούν από τη νικοτινική έξη. Ο ποιοτικός εισπνεόμενος αέρας στους εσωτερικούς χώρους, μέσω σωστού αερισμού, καλής καθαριότητας και αποφυγής καπνού ή άλλων ρύπων μέσα στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διατήρηση της υγείας του αναπνευστικού συστήματος. Διαφαίνεται, λοιπόν, ότι το αρχαίο ρητό του Ιπποκράτη «κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν» εξακολουθεί να είναι πιο επίκαιρο από ποτέ.