Ο καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας στο King’s College London, δρ Μάνος Καραγιάννης, αναλύει τα σενάρια κλιμάκωσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν και εξηγεί τι σημαίνουν για την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο.
Ο πόλεμος μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δεν παρουσιάζει ενδείξεις αποκλιμάκωσης. Από τη στιγμή που η Ουάσιγκτον επανέλαβε τις καθημερινές επιθέσεις και επανέφερε τον ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών στις 7 Ιουλίου, η σύγκρουση έχει επεκταθεί πολύ πέρα από το αρχικό της επίκεντρο στα Στενά του Ορμούζ, φτάνοντας στο βόρειο Ιράν, σε συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο, καθώς και σε αμερικανικές εγκαταστάσεις και προσωπικό σε ολόκληρη την περιοχή.
Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, περισσότεροι από 46 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και πάνω από 400 έχουν τραυματιστεί από αμερικανικά πλήγματα μετά την επανέναρξη των εχθροπραξιών, ενώ το Πεντάγωνο έχει επιβεβαιώσει και αμερικανικές απώλειες, μεταξύ των οποίων στρατιωτικοί που σκοτώθηκαν σε επίθεση εναντίον αμερικανικών δυνάμεων στην Ιορδανία.
Η εικόνα που διαμορφώθηκε τις τελευταίες δύο εβδομάδες είναι αυτή μιας σύγκρουσης που συνεχώς διευρύνεται αντί να περιορίζεται. Το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν ανακοίνωσαν ότι αναχαίτισαν ιρανικά βλήματα τις τελευταίες ημέρες, ενώ η Ιορδανία ανέφερε ότι κατέρριψε τρεις πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από ιρανικό έδαφος. Μεσολαβητικές προσπάθειες έχουν οδηγήσει ακόμη και σε πρόταση δεκαήμερης κατάπαυσης του πυρός, ωστόσο μέχρι στιγμής η Ουάσιγκτον δεν την έχει αποδεχθεί, με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι προτίθεται να συνεχίσει την επιχείρηση και όχι να προχωρήσει σε αποκλιμάκωση.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Ανατολική Μεσόγειος παρακολουθεί τις εξελίξεις με αυξανόμενη ανησυχία. Ο Λίβανος, η Συρία, η Ιορδανία και τα κράτη του Κόλπου βρίσκονται όλα εντός του πεδίου επιρροής της κρίσης, σε μια περιοχή όπου οι ισορροπίες ήταν ήδη εύθραυστες πριν από τον τελευταίο γύρο συγκρούσεων.
Για την Κύπρο, που βρίσκεται στο γεωγραφικό σταυροδρόμι Ευρώπης και Μέσης Ανατολής και φιλοξενεί βρετανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις οι οποίες αποτελούν μέρος του ευρύτερου περιφερειακού πλαισίου ασφάλειας, οι εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης περιστρέφεται γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, τη στενή θαλάσσια δίοδο ανάμεσα στο Ιράν και την Αραβική Χερσόνησο, μέσω της οποίας διέρχεται καθημερινά σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι προσπάθειες της Τεχεράνης να ασκήσει μεγαλύτερο έλεγχο στη ναυσιπλοΐα στην περιοχή συνέβαλαν στην κατάρρευση της προηγούμενης εύθραυστης εκεχειρίας στις αρχές Ιουλίου και έκτοτε τα Στενά παραμένουν στο επίκεντρο της κρίσης. Οποιαδήποτε παρατεταμένη διατάραξη της ναυσιπλοΐας εκεί έχει συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα άμεσα εμπλεκόμενα μέρη, επηρεάζοντας τόσο τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας όσο και τους στρατηγικούς υπολογισμούς κρατών που εξαρτώνται από τις θαλάσσιες οδούς του Κόλπου.
Το Politis to the Point μίλησε με τον δρ Μάνο Καραγιάννη, καθηγητή Διεθνούς Ασφάλειας στο Τμήμα Αμυντικών Σπουδών του King’s College London, για την πορεία της κρίσης και το τι σημαίνει για την περιοχή μας.
Μια περιορισμένη αλλά επικίνδυνη αντιπαράθεση
Ερωτηθείς αν η σημερινή κατάσταση συνιστά μια ελεγχόμενη αντιπαράθεση ή αν αυξάνεται ο κίνδυνος ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης, ο δρ Καραγιάννης εκτιμά ότι, προς το παρόν, και οι δύο πλευρές κινούνται προσεκτικά.
«Η πρόσφατη κλιμάκωση υποδηλώνει μια περιορισμένη και προσεκτικά ελεγχόμενη αντιπαράθεση, όπου ΗΠΑ και Ιράν επιδιώκουν να επιβάλουν κόστος η μία στην άλλη χωρίς να υπερβούν το όριο που θα οδηγούσε σε γενικευμένο πόλεμο.»
Ο καθηγητής προειδοποιεί ότι η ισορροπία αυτή παραμένει εύθραυστη.
«Ωστόσο, σε τέτοιες περιπτώσεις, πολλά πράγματα μπορούν να πάνε στραβά. Ένα πολύνεκρο χτύπημα, για παράδειγμα, θα οδηγήσει την άλλη πλευρά σε απότομη κλιμάκωση. Αν δεν υπάρξει συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μέσα στις επόμενες ημέρες, η κατάσταση ενδέχεται να ξεφύγει από τον έλεγχο των δύο πλευρών και να μετατραπεί σε ευρύτερη σύγκρουση.»
Οι κινήσεις αντιποίνων που καταγράφονται τις τελευταίες εβδομάδες δείχνουν ότι κάθε νέα ενέργεια τείνει να είναι ευρύτερη από την προηγούμενη, αυξάνοντας τον κίνδυνο κλιμάκωσης.
Κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο
Σύμφωνα με τον δρ Καραγιάννη, η νέα ένταση δεν επηρεάζει μόνο τις δύο άμεσα εμπλεκόμενες χώρες, αλλά ήδη επιβαρύνει το περιβάλλον ασφάλειας σε ολόκληρη την περιοχή.
«Η νέα ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εντείνει την αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Υπάρχει ουσιαστικός κίνδυνος κλιμάκωσης των συγκρούσεων στον Νότιο Λίβανο, ενώ η Συρία εξακολουθεί να λειτουργεί ως πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ. Μεγάλο προβληματισμό επίσης προκαλεί η στοχοποίηση της Ιορδανίας από το ιρανικό καθεστώς. Η Ιορδανία παραμένει καθοριστικός παράγοντας για τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας, παρά τους χαμηλούς τόνους που παραδοσιακά υιοθετεί η πολιτική της ηγεσία.»
Η Ιορδανία έχει ήδη αναγκαστεί να αναχαιτίσει πυραύλους και άλλα εναέρια μέσα που συνδέονται με την τρέχουσα κρίση, την ίδια ώρα που προσπαθεί να διατηρήσει τον παραδοσιακό της ρόλο ως παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή.
Οι συνέπειες και ο ρόλος της Λευκωσίας
Αναφερόμενος στην Κύπρο, ο δρ Καραγιάννης σημειώνει ότι οι συνέπειες παραμένουν δύσκολο να αποτιμηθούν με ακρίβεια.
«Οι συνέπειες από τη συνεχιζόμενη κρίση ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι εύκολο να εκτιμηθούν με ακρίβεια. Για την Κύπρο, πάντως αυτό σημαίνει μεγαλύτερη στρατιωτική κινητικότητα και ενεργειακή αβεβαιότητα. Ταυτόχρονα υπάρχουν ευκαιρίες ενίσχυσης του ρόλου της ως αξιόπιστου ευρωπαϊκού εταίρου και περιφερειακού κόμβου σε συνθήκες κρίσης. Η Λευκωσία δεν έχει το ειδικό βάρος να αναλάβει πρωτοβουλίες μόνη της, αλλά σε αυτή τη χρονική συγκυρία πρέπει να διατηρεί καλά κανάλια επικοινωνίας με τη Βηρυττό, το Αμμάν και το Κάιρο για προφανείς λόγους.»
Η γεωγραφική θέση της Κύπρου την έχει επανειλημμένα φέρει στο επίκεντρο επιχειρήσεων εκκένωσης και ανθρωπιστικής υποστήριξης κατά τη διάρκεια κρίσεων στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, η αυξημένη στρατιωτική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και η κινητικότητα συμμάχων των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο, υποδηλώνουν ότι το περιβάλλον αυξημένης επιφυλακής είναι πιθανό να διατηρηθεί και τις επόμενες εβδομάδες.
